Αφιέρωμα: ΓΕΝΕΤΙΚΑ ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΜΕΝΑ ΤΡΟΦΙΜΑ ΚΑΙ ΟΙ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΟΥΣ ΣΤΗΝ ΥΓΕΙΑ

Παρόλη την κατακραυγή τόσων ετών, η πρώτη ενδελεχής (επίσημη) έρευνα για τα γεννετικά τροποποιημένα τρόφιμα έγινε μόλις τώρα στις 19/9/2012. Στην αρχή σε κάνει να

αναρωτιέσαι γιατί έχει υπάρξει τέτοια κολοσσιαία καθυστέρηση για ένα τόσο σημαντικό θέμα. Καθώς θα διαβάσετε τα παρακάτω θα καταλάβετε το γιατί.



Η έρευνα αυτή περιλαμβάνει άλλες 30 τουλάχιστον έρευνες που έχουν διενεργηθεί σε ζώα και για τα οποία σχεδόν τίποτα δεν είχαμε ακούσει διότι έλαβαν χώρα υπό άκρα μυστικότητα. Οι έρευνες αυτές δείχνουν τις φοβερές συνέπειες που έχουν οι γενετικά τροποποιημένες τροφές πάνω στον ζωντανό οργανισμό.


Η έρευνα που δημοσιεύτηκε στο περιοδικό Food and Chemical Toxicology (Τροφική και Χημική Τοξικολογία) ανακάλυψε ότι αρουραίοι που τρέφονταν με ένα είδος γενετικά
τροποποιημένου καλαμποκιού, το οποίο διατίθεται και είναι νόμιμο, ανέπτυξαν όγκους, προβλήματα στα νεφρά, στο συκώτι και πολλές άλλες παθήσεις.



Μπορεί να σκεφτείτε ότι στην Ελλάδα δεν έχουμε γενετικά τροποποιημένο καλαμπόκι. Δυστυχώς όμως, όχι απλά έχουμε, αλλά το τρώμε κάθε μέρα με τα πασίγνωστα δημητριακά των οποίων τη λίστα θα βρείτε

εδώ. 

Αν δεν έχετε διαβάσει ακόμα για το μεγάλο διατροφικό σκάνδαλο της Monsando, αξίζει να του ρίξετε μια ματιά:Το μεγάλο διατροφικό έγκλημα της Monsando και οι θυγατρικές της εταιρείες

Η έρευνα αυτή ήταν τόσο σημαντική, που διενεργήθηκε κάτω από άκρα μυστικότητα. Ποιον φοβόντουσαν άραγε; Σύμφωνα με το περιοδικό Le Nouvel Observateur, τα e-mail που ανταλλάσσονταν ήταν κωδικοποιημένα, τα τηλέφωνα απαγορευόνταν και δημοσιοποίησαν μια έρευνα «βιτρίνα» για να αποφύγουν το μποϊκοτάζ.



Σύμφωνα με τους ερευνητές:

"Οι επιπτώσεις στην υγεία από το γενετικά τροποποιημένο αραβόσιτο, μελετήθηκαν για δύο χρόνια σε αρουραίους οι οποίοι διατράφηκαν σε φυσιολογικά ημερήσια ποσοστά (αποτελούσε το 11% της διατροφής τους).



Τα θηλυκά ψόφησαν 2- 3 φορές νωρίτερα από τα αρσενικά.



Όλα τα αποτελέματα ήταν εξαρτώμενα από το φύλο, την ορμονολογία και το παθολογικό προφίλ των πειραματόζωων. Τα θηλυκά, ανέπτυξαν εκτεταμένους όγκους του μαστού και το αμέσως επόμενο όργανο που προσβαλλόταν ήταν η υπόφυση.


Στα αρσενικά, η ηπατική συμφόρηση και νέκρωση ήταν 02.05 – 0.5.05 υψηλότερη. Αξιοσημείωτες παθήσεις των νεφρών καθώς και η νεφροπάθεια ήταν περισσότερες κατά 01.03 έως 02.03.


Βιοχημικά στοιχεία επιβεβαίωσαν χρόνιες νεφρικές ανεπάρκειες σε όλα τα ζώα, οι οποίες αποτελούσαν και το 76% των προβλημάτων που είχαν εμφανιστεί. Αυτές οι συνέπειες μπορούν να εξηγηθούν από τις μη γραμμικές ενδοκρινικές επιδράσεις του αραβόσιτου, αλλά και από την υπερέκκριση του διαγονιδίου από τις γενετικά τροποποιημένες τροφές και τις συνέπειές του στον μεταβολισμό.


Αποτελείται η καθημερινή διατροφή σας κατά 10% τουλάχιστον από γενετικά τροποποιημένο καλαμπόκι; Προς το παρόν δεν το γνωρίζετε και στο μέλλον είναι ακόμα πιο σίγουρο ότι δεν θα το γνωρίζετε μιας και η Ευρωπαϊκή Ένωση, παρόλο το μέγεθος του σκανδάλου απέρριψε το αίτημα να αναγράφονται στις συσκευασίες τροφίμων τα γενετικά τροποποιημένα τρόφιμα. Διαβάστε το άρθρο:

Απορρίφθηκε το δικαίωμα των Ευρωπαίων να γνωρίζουν ποια γενετικά τρόφιμα τρώνε

Θα επανέλθουμε αργότερα σε άλλο άρθρο για να εξετάσουμε που μπορεί να κρύβονται ΓΤ προϊόντα, καθώς και ποια είναι τα πιο ύποπτα υποψήφια τρόφιμα.

Οι έρευνες αυτές είναι συγκλονιστικές και είναι απόλυτα αποδεδειγμένες. Φανταστείτε ότι σε κάποιους αρρουραίους ο όγκος ήταν τόσο μεγάλος όσο το 25%του σώματός τους!!!












Γιατί αντέχουμε εμείς ακόμα;

Πολύ απλά γιατί τα ποντίκια ζουν μόνο λίγα χρόνια, ενώ εμείς ζούμε 80 χρόνια. Έτσι, είναι φυσικό τα αποτελέσματα να φαίνονται πιο άμεσα  σε αυτά. Το μεγάλο «ανθρώπινο πείραμα» έχει αρχίσει τα τελευταία δέκα χρόνια, οπότε προφανώς απέχουμε ίσως λίγες δεκαετίες ακόμα μέχρι να αρχίσουμε να μετράμε μαζικά τις ανθρώπινες απώλειες (αν δεν έχουν αρχίσει ήδη).


Ήδη η έρευνα δέχεται πολύ μεγάλη επίθεση από πολλές εταιρείες ανά τον κόσμο. Η περίφημη Monsando λέει:


«Έχουν διενεργηθεί πολυάριθμες επιστημονικές έρευνες και μελέτες πάνω στον βιο – ααραβόσιτο οι οποίες περιελάμβαναν πάνω από 100 μελέτες διατροφής πάνω σε ζώα, και οι οποίες έχουν επιβεβαιώσει την ασφάλεια που απαιτείται από τους διεθνείς κανονισμούς ασφάλειας τροφίμων»



Καταρχήν, φαντάζομαι ότι είναι αυτονόητο πλέον γιατί η μόνη έρευνα που έγινε σε άκρα μυστικότητα απέδειξε αυτά τα τερατώδη στοιχεία…



Επίσης όμως πολύ σημαντικό είναι το γεγονός οτι όλες οι παραπάνω διατροφικές μελέτες που αναφέρει η Monsando διήρκησαν μόλις 90 ημέρες. Ενώ στην τωρινή έρευνα, τα περισσότερα συμπτώματα φάνηκαν από τον 13 μήνα και μετά! Καμία απάντηση δεν έχει δοθεί από τη Monsando γι αυτό.




Γενετικά τροποποημένη τροφή και καρκίνος του μαστού


Στα θηλυκά ζώα, το 93% των όγκων αναπτύχθηκαν στους μαστούς. Βρέθηκε επίσης αξιοσημείωτη αύξηση των όγκων ακόμα και στα ζώα στα οποία χορηγούσαν πολύ μικρότερες ποσότητες αραβόσιτου.


Ένα άλλο πολύ μεγάλο θέμα, είναι τα γενετικά τροποποιημένα γονίδια τα οποία υποτίθεται ότι είναι αβλαβή, αφού θεωρητικά διαλύονται στα έντερα. Τώρα όμως οι ερευνητές ανακάλυψαν ότι δια μέσου του εντερικού τοιχώματος, αυτά μπορούν να περάσουν στο αίμα και από εκεί στο συκώτι και στα νεφρά. Ξέρατε ότι δεν έχει γίνει απολύτως καμία έρευνα που να μελετά τις τυχόν επιπτώσεις αυτών των γονιδίων στο συκώτι, στα νεφρά κι αλλού; Οι συνέπειες τους λοιπόν είναι παντελώς άγνωστες. Κρίνοντας όμως από τα ζώα μπορούμε να πάρουμε μια καλή ιδέα…

 

Διαβάστε και την πολύ καλή μελέτη του Athens Medical Society:

Α.Α. Ντονά,

Ι.Σ. Αρβανιτογιάννης

Εργαστήριο Ιατροδικαστικήςκαι Τοξικολογίας ΙατρικήΣχολή

Πανεπιστήμιο Αθηνών, Αθήνα

Τμήμα Γεωπονίας ΦυτικήςΠαραγωγήςκαι ΑγροτικούΠεριβάλλοντος ΣχολήΓεωπονικών Επιστημών, Πανεπιστήμιο

Θεσσαλίας Βόλος

Γενετικά τροποποιημένα τρόφιμα

και οι επιπτώσεις τους στην υγεία.

 

Καθώς τα γενετικά τροποποιημένα (ΓΤ) τρόφιμα έχουν αρχίσει να εισβάλλουν

στη διατροφή μας, υπάρχουν ανησυχίες σχετικά με την ασφάλειά τους. Στο πα-

ρόν άρθρο παρουσιάζονται οι ανησυχίες αυτές καθώς και οι περιορισμοί στις

διαδικασίες που ακολουθούνται κατά την αξιολόγηση της ασφάλειας των ΓΤ

τροφίμων. Οι μελέτες τοξικότητας ορισμένων ΓΤ τροφίμων έχουν δείξει ότι τα

τρόφιμα αυτά μπορεί να εμφανίζουν τοξική επίδραση σε διάφορα όργανα και

συστήματα. Η ανασκόπηση των ανωτέρω μελετών, όχι μεμονωμένα για κάθε

ΓΤ τρόφιμο αλλά με βάση την επίδραση που ασκεί σε συγκεκριμένα όργανα,

μπορεί να βοηθήσει στο σχηματισμό μιας καλύτερης εικόνας για τις πιθανές

επιδράσεις των ΓΤ τροφίμων στην ανθρώπινη υγεία. Τα αποτελέσματα των

περισσοτέρων μελετών δείχνουν ότι τα ΓΤ τρόφιμα μπορεί να προκαλέσουν

ορισμένες κοινές τοξικές επιδράσεις στο ήπαρ, το πάγκρεας, τους νεφρούς

και την αναπαραγωγή και ενδέχεται να μεταβάλλουν τις αιματολογικές, τις

βιοχημικές και τις ανοσολογικές παραμέτρους στα πειραματόζωα. Ωστόσο,

για τον προσδιορισμό της ασφάλειας των ΓΤ τροφίμων απαιτείται μελέτη

της τοξικότητάς τους στα πειραματόζωα για αρκετά χρόνια καθώς και μα-

κροχρόνιες κλινικές μελέτες. Τέλος, η χρήση ανασυνδυασμένης αυξητικής

ορμόνης ή η έκφρασή της σε πειραματόζωα θα πρέπει να επανεξεταστεί,

επειδή προκαλεί αύξηση του αυξητικού παράγοντα IGF-I, ο οποίος μπορεί

να προάγει τον καρκίνο.

 

1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Έχουν περάσει περίπου 15 χρόνια από την εισαγωγή των

γενετικών τροποποιήσεων στα τρόφιμα και στην υπάρχουσα

λίστα των τροφίμων διαρκώς προστίθενται νέα γενετικά

τροποποιημένα (ΓΤ) τρόφιμα. Ποιος θα μπορούσε να πι-

στέψει ότι θα ερχόταν μια μέρα όπου το χοιρινό κρέας θα

ήταν ένα ≪απαλλαγμένο από λίπη, υγιεινό τρόφιμο≫, όπως

οι ιχθύες, ή ότι το παγωτό που θα κατανάλωναν τα παιδιά

μας θα περιείχε μια πρωτεΐνη που περιέχεται στους ιχθύς;

Είναι τα ΓΤ τρόφιμα ασφαλή για την ανθρώπινη υγεία; Οι

μελέτες που αφορούν στην ασφάλειά τους είναι ακόμη λίγες,

αν αναλογιστεί κανείς τις μελέτες τοξικότητας που πρέπει

να συνοδεύουν οποιοδήποτε νέο φάρμακο κατατίθεται

για έγκριση από τους αντίστοιχους οργανισμούς έγκρισης

φαρμάκων. Τα αποτελέσματα των περισσοτέρων μελετών

τοξικότητας που υπάρχουν στη διεθνή βιβλιογραφία ανα-

σκοπούνται και συζητείται η σημασία των ευρημάτων αυτών.

Όταν δεν υπάρχουν επαρκείς μελέτες ασφάλειας, η απουσία

στοιχείων που να αποδεικνύουν ότι τα ΓΤ τρόφιμα δεν είναι

ασφαλή για την υγεία δεν μπορεί να εκληφθεί ως απόδειξη

για την ασφάλειά τους. Όσα δεν έχουν αποδειχθεί ασφαλή

για τον άνθρωπο, για ποιο λόγο θα έπρεπε να εγκριθούν

για τα ζώα; Ο άνθρωπος μπορεί εν αγνοία του να κατανα-

λώσει ΓΤ προϊόντα, τα οποία αποτελούν ζωοτροφές, όπως

οι καλλιέργειες που έχουν γενετικά τροποποιηθεί ώστε να

αυξηθεί η παραγωγικότητα των ζώων. Αυτό συνέβη όταν

ίχνη του ΓΤ καλαμποκιού Starlink,1 τα οποία επιτρέπονταν

μόνο για χρήση ως ζωοτροφή, βρέθηκαν στα Taco shells

που είχαν ήδη φθάσει στην αγορά. Τι θα συμβεί στην

περίπτωση που καταναλωθούν τρόφιμα τα οποία έχουν

ρυπανθεί με ΓΤ καλλιέργειες που περιέχουν γονίδια για την

παραγωγή φαρμάκων και άλλων χημικών ουσιών για τα

οποία δεν έχει γίνει αξιολόγηση της τοξικότητάς τους;1 Ο

διάλογος σχετικά με την ασφάλειά τους συνεχίζεται. Δεν θα

πρέπει να ξεχνάμε ότι κάθε ΓΤ τρόφιμο, μέσω της τροφικής

αλυσίδας, θα καταλήξει σε μας. Θέματα όπως η ανησυχία

του καταναλωτή για τους πιθανούς κινδύνους από την κα-

τανάλωση ΓΤ τροφίμων έχουν ήδη συζητηθεί, αλλά πάντα

υπάρχει κάτι να προστεθεί. Πριν από την ανάλυση αυτών

των θεμάτων, θα περιγραφούν συνοπτικά οι κανονισμοί

που διέπουν τον έλεγχο των ΓΤ τροφίμων.

2. ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ ΠΟΥ ΑΦΟΡΑ ΣΤΟΝ ΕΛΕΓΧΟ

ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΣΦΑΛΕΙΑ ΤΩΝ ΤΡΟΦΙΜΩΝ
 

Στην Ευρώπη, η είσοδος στην αγορά ΓΤ τροφίμων ακο-

λουθεί την οδηγία της ΕΟΚ 1829/2003 για τα ΓΤ τρόφιμα

και τις ζωοτροφές. Πολλαπλές οδηγίες για τη διαδικασία

προσδιορισμού της ασφάλειας των ΓΤ τροφίμων έχουν

αναπτυχθεί,2,3 ενώ η νέα προσέγγιση που έχει σχεδιαστεί

από την ENTRANSFOOD, η οποία παρέχει οδηγίες σχετικά

με την επιλογή των κατάλληλων μεθόδων ελέγχου της

ασφάλειας των ΓΤ τρoφίμων, απαιτεί να έχει γίνει πλήρης

έλεγχος της περιεκτικότητάς τους σε σημαντικές θρεπτικές

ουσίες και σε αντιδιατροφικές ουσίες.4

Ένα άλλο σημαντικό θέμα για τον Ευρωπαίο κατανα-

λωτή που παρακολουθεί τις μελέτες για τον καταναλωτή

είναι η διαφορετική θέση των ΗΠΑ και της ΕΟΚ σχετικά με

τα ΓΤ (νέα τρόφιμα). Ως νέο τρόφιμο ορίζεται το τρόφιμο

ή το συστατικό ενός τροφίμου για το οποίο δεν υπάρχει

σημαντική κατανάλωση στην ΕΟΚ πριν από το Μάιο του

1997. Όλα τα νέα τρόφιμα υπόκεινται σε έναν έλεγχο αξιο-

λόγησης της ασφάλειάς τους πριν από την εισαγωγή τους

στην αγορά σύμφωνα με τον κανονισμό νέων τροφίμων,

(ΕΟΚ) αρ. 258/97. Η Food Standards Agency Board απαιτεί

οι διαδικασίες ελέγχου της ασφάλειας των ΓΤ να είναι αρ-

κετά ακριβείς, ώστε να διασφαλίζουν ότι τα εγκεκριμένα

ΓΤ τρόφιμα είναι τόσο ασφαλή όσο και τα αντίστοιχα μη

ΓΤ τρόφιμα και δεν αποτελούν επιπλέον κίνδυνο για τον

καταναλωτή. Το κάθε ΓΤ τρόφιμο ελέγχεται ως προς την

ασφάλεια, η οποία περιλαμβάνει τον τοξικολογικό, το δια-

τροφικό και τον αλλεργιογόνο έλεγχο πριν από την έγκριση

και την κυκλοφορία του στην αγορά.5 Η καλλιέργεια νέων

ΓΤ φυτών γίνεται και αυτή με αργά βήματα στην ΕΟΚ. Στις

7 Δεκεμβρίου 2005, η Ευρωπαϊκή Αρχή για την Ασφάλεια

των Τροφίμων (EFSA) έλαβε την πρώτη θετική απόφαση

για την καλλιέργεια της ΓΤ πατάτας ΕΗ92-527-1. Ωστόσο,

η καλλιέργειά της θα περιοριστεί σε ένα κλειστό σύστημα

αναδόχων.6 Επιπρόσθετα, ο ρυθμός υιοθέτησης της καλ-

λιέργειας ήδη εγκεκριμένων ΓΤ φυτών είναι βραδύς.7 Με

την εγγραφή 17 ΜΟΝ 810 υβριδίων καλαμποκιού στον

κατάλογο των σπερμάτων στις 8 Σεπτεμβρίου 2004, η

περιοχή καλλιέργειας του ΓΤ καλαμποκιού αυξήθηκε στη

Γαλλία, τη Γερμανία και την Ισπανία και επεκτάθηκε επίσης

στην Τσεχία και την Πορτογαλία το 2005. Παρόλα αυτά, το

2005 η έκταση της καλλιέργειας του ΓΤ καλαμποκιού στην

Ευρώπη ανέρχεται στα 55.000 ha περίπου, ενώ παγκόσμια

φθάνει τα 21,2 εκατομμύρια ha.8

Τα αποτελέσματα της ασφάλειας των τροφίμων εκτι-

μώνται με βάση την αρχή της στοιχειώδους ισοδυναμίας,

για την οποία έχουν ασκήσει κριτική οι Millstone et al,9 οι

οποίοι θεωρούν ότι έχει δημιουργηθεί για να αποτελέσει

δικαιολογία για τη μη απαίτηση βιοχημικών και τοξικολογικών

δοκιμασιών. Επιπρόσθετα, ο Burlingame10 υπογραμμίζει ότι

οι υπάρχουσες βάσεις δεδομένων για τη σύνθεση τροφίμων

δεν αντανακλούν απαραίτητα και την πλήρη φυσική ποικιλία,

αφού έχει αποδειχθεί ότι η περιεκτικότητα σε πρωτεΐνες

μπορεί να διαφέρει τόσο για τις διαγονιδιακές σειρές όσο

και για τις μη ΓΤ σειρές, οι οποίες χρησιμοποιούνται για τη

γενετική τροποποίηση. Αν και η γενωμική, η πρωτεομική

και η μεταβολομική θα μπορούσαν να παρέχουν μια συ-

νολική εκτίμηση της γονιδιακής έκφρασης και μπορεί να

έχουν τη δυνατότητα να μας παρέχουν τεράστιο αριθμό

δεδομένων, η πιθανότητα πρόβλεψης της τοξικότητας

ενός ΓΤ τροφίμου παραμένει μικρή λόγω των σύνθετων

μεταβολικών οδών.11 Δεδομένου ότι θα πρέπει να ληφθεί

υπόψη ότι οποιαδήποτε αναλυτική μέθοδος μπορεί να δώσει

ψευδώς αρνητικά αποτελέσματα για μια τοξική ουσία που

έχει παραχθεί σε ένα ΓΤ τρόφιμο, η αρχή της στοιχειώδους

ισοδυναμίαςδεν θα πρέπει να αποτελεί τον περιοριστικό

παράγοντα για την εκτίμηση της ασφάλειας ενός ΓΤ τρο-

φίμου. Η αρχή της στοιχειώδους ισοδυναμίας μπορεί να

παρέχει ορισμένα θεωρητικά σημεία στην πρόβλεψη της

τοξικότητας ενός ΓΤ τροφίμου, αλλά στην πράξη η μόνη

αξιόπιστη μέθοδος για να εκτιμηθεί αυτή είναι μέσω των

δοκιμασιών τοξικότητας στα πειραματόζωα. Επιπρόσθετα,

τα ΓΤ τρόφιμα θα έπρεπε να ακολουθούν την ίδια διαδι-

κασία ελέγχου και έγκρισης που ακολουθούν τα φάρμακα

–και κλινικές μελέτες– ώστε να μπορούν να ανιχνεύσουν

οποιαδήποτε ενδεχόμενη ανεπιθύμητη ενέργεια στον

άνθρωπο από την κατανάλωσή τους.

3. ΕΠΙΚΙΝΔΥΝΟΤΗΤΑ ΤΩΝ ΓΕΝΕΤΙΚΑ

ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΜΕΝΩΝ ΤΡΟΦΙΜΩΝ

Η επικινδυνότητα των ΓΤ τροφίμων για τα ζώα και για

τους πληθυσμούς που μπορεί να εκτεθούν σε αυτά μέσω

της διατροφής περιλαμβάνει την πιθανότητα εκδήλωσης

πλειοτρόπων ενεργειών και ενσωμάτωσης γονιδίων, τις

επιδράσεις στα ζώα και στην ανθρώπινη υγεία από την

αύξηση των αντιδιατροφικών ουσιών (anti-nutrients), τις

επιδράσεις στην ανθρώπινη υγεία που οφείλονται στη

χρήση ιικού DNA στα φυτά, την πιθανή μεταφορά γονιδίων

αντίστασης στα αντιβιοτικά στα βακτήρια που βρίσκονται

στο γαστρεντερικό και τη δυνητική συμμετοχή των ΓΤ

τροφίμων στις αλλεργικές αντιδράσεις.

 

3.1. Η πιθανότητα εκδήλωσης πλειοτρόπων

ενεργειών και ενσωμάτωσης γονιδίων

Υπάρχει ανησυχία σχετικά με την παραπάνω δράση, η

οποία μπορεί να έχει ως αποτέλεσμα την παύση (silencing)

γονιδίων, την πρόκληση μεταβολών στο επίπεδο έκφρασής

τους ή την ενδεχόμενη ενεργοποίηση υπαρχόντων γονιδί-

ων, τα οποία μέχρι τώρα παραμένουν μέσα στα κύτταρα

ανενεργά.12 Αυτή η αλληλεπίδραση των υπαρχόντων γο-

νιδίων και των βιοχημικών οδών μπορεί να οδηγήσει σε

διαταραχή του μεταβολισμού με απρόβλεπτους τρόπους

και στη δημιουργία νέων τοξικών ουσιών ή σε αύξηση των

ήδη υπαρχόντων, όπως συνέβη ήδη με δύο ΓΤ τρόφιμα,

την τρυπτοφάνη και το γ-λινολεϊκό οξύ.13,14 Επιπρόσθετα,

η έρευνα της επιγενετικής, σήμερα, δείχνει ότι τα γονίδια

ασκούν μερικό έλεγχο στη βιοχημεία των οργανισμών και

οι οργανισμοί διαθέτουν ένα επίπεδο ελέγχου πάνω από τα

γονίδια, το οποίο αλληλεπιδρά με τα γονίδια. Το γεγονός

αυτό εξηγεί γιατί η γενετική μηχανική είναι τόσο απρόβλε-

πτη και με διαφορετικά αποτελέσματα σε κάθε προσπάθεια

τροποποίησης που γίνεται, καθώς και γιατί τα προϊόντα

αυτά δεν είναι πάντα σταθερά. Η πιθανότητα να υπάρχει

μια άγνωστη ουσία στο ΓΤ τρόφιμο καθιστά αναγκαίο τον

έλεγχο της τοξικότητας κάθε ΓΤ τροφίμου στα πειραματόζωα

ως ολικό τρόφιμο και όχι ως απομονωμένη πρωτεΐνη, αν

και, όπως τονίζoυν οι Kuiper et al,4 υπάρχουν περιορισμοί

στην εύρεση σχέσεων δόσης-αποτελέσματος.

 

3.2. Επιδράσεις στα ζώα και στην ανθρώπινη υγεία

από την αύξηση των αντιδιατροφικών ουσιών

Η εισαγωγή ενός νέου γονιδίου μπορεί να οδηγήσει σε

αύξηση της υπάρχουσας συγκέντρωσης των αντιδιατρο-

φικών ουσιών, ορισμένες από τις οποίες δεν μπορούν να

μειωθούν με τη θερμική κατεργασία.15 Ένα από τα περισσό-

τερο παγκοσμίως διαθέσιμα εμπορικά ΓΤ προϊόντα σήμερα

είναι η ανθεκτική στο ζιζανιοκτόνο Roundup ready σόγια,

που μπορεί να παρουσιάσει αύξηση των αντιδιατροφικών

ουσιών.16 Οι θερμοανθεκτικές αντιδιατροφικές ουσίες,

όπως τα φυτοοιστρογόνα, οι γλυκινίνες και το φυτικό οξύ,

έχει βρεθεί ότι προκαλούν προβλήματα στη γονιμότητα

σε πρόβατα και σε βοοειδή,17 αλλεργικές αντιδράσεις και

δέσμευση του φωσφόρου και του ψευδαργύρου, με απο-

τέλεσμα αυτά να μην είναι πλέον διαθέσιμα για το ζώο.18

Μια πιθανή αύξηση στη συγκέντρωση των αντιδιατροφικών

ουσιών σε ένα ΓΤ τρόφιμο δεν θα έπρεπε να γίνει αποδεκτή,

δεδομένου ότι μπορεί να καταναλωθεί ωμό (χωρίς να έχει

υποστεί θερμική κατεργασία).

 

3.3. Πιθανές επιδράσεις στην ανθρώπινη υγεία

που οφείλονται στη χρήση ιικού DNA στα φυτά

Οι περισσότερες ΓΤ καλλιέργειες χρησιμοποιούν τον ιό

της ελαιοκράμβης (cauliflower) 35S (CaMV35S) ως προα-

γωγέα για την ενεργοποίηση του εισηγμένου γονιδίου.

Υπάρχει διχογνωμία σχετικά με την πιθανότητα οριζόντιας

μετάδοσης του ισχυρά λοιμογόνου CaMV35S και πρόκλησης

ασθενειών, καρκινογένεσης, μεταλλαξιογένεσης, καθώς και

ενεργοποίησης των ιών που βρίσκονται σε λανθάνουσα

κατάσταση ή, τέλος, ακόμη και δημιουργίας νέων ιών.19

Σύμφωνα με τους Ηο et al,20 ο ιός CaMV που βρίσκεται στα

μη ΓΤ τρόφιμα δεν είναι ισχυρά λοιμογόνος και δεν μπορεί

να απορροφηθεί από το γαστρεντερικό των θηλαστικών, σε

αντίθεση με τον CaMV35S που βρίσκεται στα ΓΤ τρόφιμα

και ενέχεται για ειδικούς κινδύνους. Αντίθετα, σύμφωνα

με άλλους ερευνητές, αν και ο άνθρωπος λαμβάνει τον ιό

CaMV και τον επαγωγέα του 35S σε υψηλές δόσεις, δεν

υπάρχουν στοιχεία που να υποδηλώνουν ότι προκαλεί

ασθένεια στον άνθρωπο ή μπορεί να ανασυνδυαστεί με

άλλους ανθρώπινους ιούς.21 Ωστόσο, σύμφωνα με ευρή-

ματα των Tepfer et al,22 η παροδική έκφραση στα κύτταρα

των θηλαστικών διαγονιδίων που έχουν μεταγραφεί από

τον επαγωγέα CaMV35S δείχνει ότι υπάρχει η πιθανότητα

τα γονίδια που ελέγχονται από τον επαγωγέα 35S να

εκφραστούν στα ζώα. Αντίθετα, σύμφωνα με πρόσφατες

μελέτες των Paparini και Romano-Spica,23 δεν ανιχνεύτηκε

μεταφορά DNA στους μυς και αντιγραφή του CaMV35S με

την τεχνική PCR, αν και τονίζεται ότι θα πρέπει να διεξα-

χθούν και άλλες μελέτες.

 

3.4. Πιθανή μεταφορά γονιδίων αντίστασης

στα αντιβιοτικά στα βακτήρια που βρίσκονται

στο γαστρεντερικό

Υπάρχει ανησυχία σχετικά με την πιθανότητα τα γονίδια

αντίστασης στα αντιβιοτικά που χρησιμοποιούνται ως ιχνη-

θέτες για τη σήμανση των ΓΤ καλλιεργειών να μεταφερθούν

οριζόντια στα παθογόνα βακτήρια του γαστρεντερικού,

μειώνοντας με αυτόν τον τρόπο την αποτελεσματικότητα

της αντιμικροβιακής θεραπείας. Αν και αυτή η πιθανότητα

θεωρείται μικρή,24 έχουν χρησιμοποιηθεί άλλα γονίδια

ιχνηθέτες, όπως η πράσινη φθορίζουσα πρωτεΐνη (GFP)

της τσούχτρας (jelly fish). Η μόνη μελέτη που έχει γίνει

αναφορικά με την τοξικότητα και την αλλεργιογόνο δράση

της GFP σε αρσενικούς επίμυες για 26 ημέρες έδειξε ότι η

GFP παρουσιάζει χαμηλό κίνδυνο για αλλεργιογόνο δράση.25

Εδώ θα πρέπει να τονιστεί ότι μόνο ένα διαγονιδιακό φυτό,

η ελαιοκράμβη (canola), που περιέχει GFP έχει ελεγχθεί ως

προς την τοξικότητα. Όλοι οι διαγονιδιακοί οργανισμοί που

περιέχουν ένα νέο γονίδιο ιχνηθέτη θα πρέπει να ελεγχθούνως προς την τοξικότητα σε χρόνιες μελέτες, δεδομένου ότι

τα ΓΤ τρόφιμα θα λαμβάνονται εφόρου ζωής.

 

3.5. Πιθανή απορρόφηση των γονιδίων που έχουν

εισαχθεί σε ένα γενετικά τροποποιημένο τρόφιμο

από το γαστρεντερικό

Μια από τις ανησυχίες σχετικά με τα ΓΤ τρόφιμα είναι

η πιθανότητα τα γονίδια που εισάγονται σε ένα φυτό να

προσληφθούν από το γαστρεντερικό και να ενσωματωθούν

στο γενετικό υλικό του καταναλωτή. Πρόσφατες μελέτες δεν

κατάφεραν να ανιχνεύσουν θραύσματα της ανθεκτικής στο

glyphosate σόγιας σε διάφορους ιστούς που είχαν ληφθεί

από χοίρους, οι οποίοι είχαν τραφεί με σόγια ανθεκτική

στο glyphosate, και διαγονιδιακού και ενδογενούς φυτικού

DNA στους μυς του στήθους στα κοτόπουλα.26,27 Αντίθετα,

οι Schubbert et al28 έχουν δείξει ότι DNA απογυμνωμένου

Μ13 βακτηριοφάγου μπορεί να ανιχνευτεί στο αίμα μυών

στους οποίους είχε χορηγηθεί από το στόμα. Επιπρόσθετα,

μικρά θραύσματα από ΓΤ φυτά έχουν ανιχνευτεί στα λευκά

αιμοσφαίρια και στο γάλα των βοοειδών καθώς και στους

ιστούς των πουλερικών και των μυών που είχαν τραφεί με

ΓΤ καλαμπόκι και σόγια, αντίστοιχα.29–32 Ακόμη, θραύσματα

ανασυνδυασμένου cry1Ab γονιδίου έχουν ανιχνευτεί στο

γαστρεντερικό χοίρων που είχαν τραφεί με ΓΤ καλαμπόκι,

το οποίο περιείχε το βάκιλο Bacillus thurigensis (Bt), ενώ δεν

έχουν ανιχνευτεί στο αίμα.33 Κατά συνέπεια, φαίνεται ότι

μικρή ποσότητα από το DNA που έχειληφθεί από το στόμα

δεν διασπάται με τη φυσιολογική διαδικασία της πέψης. Το

γεγονός ότι θραύσματα διαγονιδιακών γονιδίων δεν ανιχνεύ-

ονται στο αίμα, αλλά μπορεί να ανιχνευτούν στους ζωικούς

ιστούς με την PCR, υποδηλώνει ότι βρίσκονται σε πολύ

χαμηλές συγκεντρώσεις στην κυκλοφορία και απαιτούνται

περισσότερο ευαίσθητες μέθοδοι ανίχνευσής τους.34 Τέλος,

οι Murray et al35 έδειξαν ότι όλες οι δοκιμασίες PCR δεν

μπορούν να ανιχνεύσουν DNA σε εκχυλίσματα καλαμποκιού

που έχει μαγειρευτεί για λίγο χρόνο, γεγονός που σημαίνει

ότι η αξιολόγηση των αποτελεσμάτων της PCR είναι ακόμη

πιο δύσκολη. Λόγω αυτών των περιορισμών αναφορικά

με την ανίχνευση ΓΤ DNA, θα πρέπει να επανεκτιμηθεί

η άποψη ότι δεν μπορεί να συμβεί μεταφορά γονιδίων,

γεγονός που άλλωστε συμφωνεί και με τα ευρήματα των

Netherwood et al,36 οι οποίοι έδειξαν ότι το διαγονίδιο από

τη ΓΤ σόγια επέζησε κατά τη διάβασή του από το λεπτό

έντερο ατόμων που είχαν υποστεί ειλεοτομή. Σύμφωνα

με τους Flachowsky et al,37 η πρόσληψη ΓΤ DNA από τα

κύτταρα του γαστρεντερικού σωλήνα, φυσιολογικά, δεν

θα πρέπει να έχει βιολογικές επιπτώσεις, επειδή το DNA

θα διασπαστεί μέσα στο κύτταρο. Το ερώτημα είναι αν

μπορεί να διασπαστεί σε ασθενείς με σοβαρές παθήσεις

του γαστρεντερικού. Στην περίπτωση όπου το DNA ενσω-

ματωθεί στα χρωμοσώματα του ξενιστή, το ενδεχόμενο να

αποκτήσει οποιαδήποτε βιολογική επίδραση στο κύτταρο

παραμένει άγνωστο.

 

3.6. Πιθανή συμμετοχή των γενετικά τροποποιημένων

τροφίμων στην αλλεργιογόνο αντίδραση

Η εισαγωγή νέων πρωτεϊνών σε τρόφιμα, όπως η ποικιλία

της ΓΤ σόγιας που εκφράζει τη μεθειονίνη από τα βραζι-

λιάνικα καρύδια38 και η ποικιλία ΓΤ καλαμποκιού που έχει

τροποποιηθεί έτσι ώστε να παράγει μια Bt ενδοτοξίνη, την

cry9c,39 μπορεί να επιφέρει επικίνδυνες ανοσολογικές αντι-

δράσεις, όπως αντιδράσεις υπερευαισθησίας.40 Επιπρόσθετα,

σύμφωνα με τους Prescott et al,41 η εισαγωγή ενός γονιδίου

που εκφράζει μια μη αλλεργιογόνο πρωτεΐνη, όπως το ΓΤ

ρεβύθι, το οποίο εκφράζει τον αναστολέα της α-αμυλάσης,

δεν σημαίνει ότι θα δημιουργήσει κι ένα προϊόν χωρίς

αλλεργιογόνο δράση. Η μελέτη αυτή δείχνει την ανάγκη

εκτίμησης κάθε νέας ΓΤ καλλιέργειας κατά περίπτωση και

βελτίωσης των απαιτήσεων του προδοκιμαστικού ελέγχου

των ΓΤ τροφίμων.

Η Brassica juncea, ένα άλλο ΓΤ φυτό, το οποίο εκφράζει

το γονίδιο της οξειδάσης της χολίνης, προκάλεσε χαμηλή

IgE απάντηση στους μυς και η ανίχνευση για διασταυρού-

μενους επιτόπους έδειξε μια περιοχή παρόμοια με αυτή της

πρωτεΐνης Hevea brasiliensis (Ηevb6) με μερικές αντιγονικές

ιδιότητες, αν και σύμφωνα με τους Singh et al42 δεν είχε

αλλεργιογόνο δράση. Τα ευρήματα αυτά θα πρέπει να αξι-

ολογηθούν πιο προσεκτικά και να επαναληφθούν σε άλλα

είδη πειραματοζώων, ώστε να μπορεί να διερευνηθεί αν η

IgE απάντηση μπορεί να παίζει ρόλο στην τοξικότητα. Όσον

αφορά στην έκφραση του Bt σε πολλές καλλιέργειες, έχει

βρεθεί ότι οι αγρότες που εκτίθενται στο παρασιτοκτόνο

Bt μπορεί να εμφανίσουν ευαισθητοποίηση του δέρματος

και να αναπτύξουν αντισώματα IgG στο εκχύλισμα των Bt

σπόρων.43 Η ≪αντιψυκτική≫ πρωτεΐνη που παράγεται από μια

ΓΤ ζύμη (yeast) και εκφράζει μια πρωτεΐνη που λαμβάνεται

από τους ιχθύς πρόκειται να χρησιμοποιηθεί σε τρόφιμα,

όπως τα παγωτά. Έχοντας υπόψη ότι η αλλεργία στους

ιχθύς είναι αποδεδειγμένη, ο πιθανός κίνδυνος εμφάνισης

αλλεργίας από αυτές τις πρωτεΐνες σε ευαίσθητα άτομα

ελλοχεύει, αν και η μόνη κλινική μελέτη που έχει διεξα-

χθεί με την αντιψυκτική πρωτεΐνη έδειξε ότι δεν διαθέτει

αλλεργιογόνο δράση.44

 

3.6.1. Προσδιορισμός της αλλεργιογόνου δράσης. Η

μέθοδος αξιολόγησης της αλλεργιογόνου δράσης των ΓΤ

τροφίμων σχεδιάστηκε το 199645 και στη συνέχεια τροπο-

ποιήθηκε.2,46 Ο προσδιορισμός της επικινδυνότητας ενός

ΓΤ φυτού ως σύνολο θα πρέπει να μπορεί να εκτιμήσει αν

η αλλεργιογόνος δράση ή η τοξικότητά του έχει αυξηθεί.

Αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό όταν το μη ΓΤ φυτό-ξενιστής

είναι γνωστό για την παρουσία αλλεργιογόνων ή τοξινών.

Οι δοκιμασίες τοξικότητας συνήθως περιλαμβάνουν την

υποχρόνια δοκιμασία 90 ημερών σε τρωκτικά, ενώ ο

έλεγχος για αλλεργιογόνο δράση γίνεται με σύγκριση

των αλλεργιογόνων ουσιών του ΓΤ φυτού με αυτού της

συμβατικής ποικιλίας. Ένα άλλο σημείο που θα πρέπει να

λαμβάνεται υπόψη κατά τη μεταφορά των αποτελεσμάτων

των δοκιμασιών τοξικότητας και αλλεργιογόνου δράσης

της ολικής ΓΤ καλλιέργειας/τροφίμου ή ζωοτροφής με τις

μεμονωμένες ΓΤ τροποποιήσεις στις ΓΤ τροποποιήσεις που

αφορούν σε περισσότερα από ένα γονίδια, είναι η πιθα-

νότητα αλληλεπίδρασης των νεοεισηγμένων γονιδίων με

τις ρυθμιστικές αλληλουχίες και πρωτεΐνες –ή τα προϊόντα

βιομετατροπής– με το γονιδίωμα του ξενιστή που περιέχει

τροποποιήσεις, οι οποίες αφορούν σε περισσότερα από

ένα γονίδια (το ΓΤ stacked event). Δεδομένου ότι οι δια-

γονιδιακές DNA αλληλουχίες/πρωτεΐνες βρίσκονται σε ένα

διαφορετικό γενετικό υπόστρωμα, το οποίο ονομάζεται

stacked γενετικό υπόστρωμα, η αλληλεπίδρασή τους με

το γονιδίωμα μπορεί να μεταβληθεί και ιδιαίτερα στην

περίπτωση που συμμετέχουν ρυθμιστικές πρωτεΐνες, όπως

αυτές στις πειραματικές, ανθεκτικές στο stress καλλιέργει-

ες που περιγράφονται στη βιβλιογραφία.47 Η κριτικήσε

αυτή τη μέθοδο προσέγγισης της αλλεργιογόνου δράσης

περιλαμβάνει την περιορισμένη προγνωστική ικανότητα

της ανάλυσης της αλληλουχίας αμινοξέων για εύρεση

ομοιοτήτων στην αλληλουχία με γνωστά αλλεργιογόνα.48

Η προσέγγιση της αξιολόγησης της αλλεργιογόνου δράσης

περιλαμβάνει και τη συσχέτιση της in vitro δοκιμασίας

προσδιορισμού της ικανότητας διάσπασης του ΓΤ με την

αλλεργιογόνο δράση,49 η οποία αμφισβητείται και αντί

αυτής οι Pusztai et al34 έχουν προτείνει την αντικατάσταση

με in vivo δοκιμασία στα ζώα και στον άνθρωπο. Επίσης,

έχει τονιστεί η αναγκαιότητα αξιολόγησης των μοντέλων

των πειραματοζώων που χρησιμοποιούνται για τον προσ-

διορισμό της αλλεργιογόνου δράσης των ΓΤ τροφίμων.

Μελέτες με πειραματόζωα, όπως ο BALB/C μυς, ο HLA

διαγονιδιακός μυς, ο χοίρος και ο ατοπικός σκύλος, έχουν

δείξει ότι δεν υπάρχει ένα και μόνο μοντέλο που να πληροί

όλα τα κριτήρια του ιδανικού μοντέλου με το οποίο να είναι

δυνατός ο έλεγχος όλων των ΓΤ τροφίμων για αλλεργιογόνο

δράση, καθώς και για την επίδρασή τους στο δέρμα και στο

γαστρεντερικό.50 Επιπρόσθετα, η ικανότητα του μοντέλου

να ευαισθητοποιεί ή να μεταβάλλει την ενδογενή έκφραση

της αλλεργιογόνου πρωτεΐνης ενδέχεται να μην μπορεί να

αποτυπωθεί σωστά λόγω των γενετικών διαφορών μεταξύ

των ειδών.

Οι προβληματισμοί που έχουνπροκύψει από τις κλινικές

μελέτες σχετικά με την εκτίμηση της αλλεργιογόνου δράσηςτων ΓΤ τροφίμων έχουν συζητηθεί εκτενώς.51 Ωστόσο, σε

μια μελλοντική προσέγγιση του προβλήματος θα πρέπει

να περιληφθούν τα ευρήματα από τις κλινικές μελέτες σε

άτομα όχι μόνο με ιστορικό αλλεργίας αλλά και με προ-

βλήματα ανοσοανεπάρκειας.

Επίσης, έχει διατυπωθεί η άποψη ότι η κατανάλωση

ορισμένων ΓΤ φυτών που εκφράζουν ένα γνωστό αλλερ-

γιογόνο θα μπορούσε να βοηθήσει τα αλλεργικά άτομα,

δεδομένου ότι στους επίμυες το ΓΤ λούπινο διεγείρει τη

δημιουργία μιας προστατευτικής ρυθμιστικής απάντησης

των Τ-κυττάρων και καταστέλλει την ανάπτυξη αλλεργί-

ας στις αναπνευστικές οδούς.48 Θα πρέπει να εξεταστεί

το ενδεχόμενο να μην ενεργοποιηθεί ο προστατευτικός

αυτός μηχανισμός σε αλλεργικά ανοσοκατασταλμένα

άτομα. Επιπρόσθετα, δεν είναι γνωστό αν η έκφραση της

αλλεργικής αντίδρασης παίζει προστατευτικό ρόλο έναντι

άλλων ασθενειών που θα μπορούσαν να είχαν προκληθεί

από την έκθεση σε αυτό το αλλεργιογόνο.

4. ΠΙΘΑΝΕΣ ΕΠΙΔΡΑΣΕΙΣ ΤΩΝ ΓΕΝΕΤΙΚΑ

ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΜΕΝΩΝ ΤΡΟΦΙΜΩΝ

ΣΤΑ ΠΕΙΡΑΜΑΤΟΖΩΑ

Πρόσφατα, έχουν αρχίσει να συγκεντρώνονται στοιχεία

από έναν πολύ μικρό αριθμό δοκιμασιών τοξικότητας. Οι

Ewen και Pusztai52 ήταν οι πρώτοι που έδειξαν ότι κάθε ΓΤ

φυτικό προϊόν θα πρέπει να ελεγχθεί προσεκτικά σε μοντέλα

πειραματοζώων. Στην παρούσα εργασία γίνεται ανασκόπη-

ση των επιδράσεων των περισσοτέρων ΓΤ τροφίμων στα

πειραματόζωα και περιλαμβάνεται επίσης η επανεκτίμηση

των αμφισβητούμενων στοιχείων που παρουσιάστηκαν από

τη δοκιμασία τοξικότητας του ΓΤ καλαμποκιού Mon 863, το

οποίο χορηγήθηκε για 90 ημέρες σε μελέτη που διεξήγαγε

η εταιρεία Monsanto.53 Σύμφωνα με τους Varzakas et al,54

τα κράτη-μέλη της ΕΟΚ θα πρέπει να ελέγξουν προσεκτικά

κάθε αίτηση έγκρισης των ΓΤ τροφίμων, επειδή οι εταιρείες

προσπαθούν να αποκρύψουν πληροφορίες σχετικά με τις

επιδράσεις των ΓΤ τροφίμων στην υγεία.

Αν και η μακροχρόνια διατροφή με υψηλές ποσότητες

ΓΤ τροφίμων στα πειραματόζωα μπορεί να οδηγήσει σε

διαταραχή του διατροφικού ισοζυγίου,54 πρέπει να ανα-

φερθεί ότι είναι ο μόνος τρόπος με τον οποίο μπορεί να

αποκαλυφθεί η τοξικότητα οποιασδήποτε ουσίας.

 

4.1. Επίδραση στο βάρος

Το σωματικό βάρος μπορεί να μεταβληθεί σημαντικά,

όπως έχει δειχθεί με την κατανάλωση καλαμποκιού Mon

86353 και ΓΤ ρυζιού σε επίμυες4.2. Επίδραση στο γαστρεντερικό

Επίμυες που είχαν διατραφεί με ΓΤ τομάτα FlavrSavr

παρουσίασαν διάβρωση του βλεννογόνου του στομάχου

και νέκρωση. Οι ΓΤ πατάτες που εκφράζουν τη λεκτίνη GNA

προκάλεσαν διαφοροποίηση των κυττάρων του στομάχου,

γεγονός που έχει ιδιαίτερη σημασία, αν ληφθεί υπόψη ότι

οι διαβρώσεις του στομάχου μπορεί να οδηγήσουν σε

απειλητικές για την υγεία αιμορραγίες, ιδιαίτερα στους ηλι-

κιωμένους και στους ασθενείς που βρίσκονται σε αγωγή με

μη στεροειδή αντιφλεγμονώδη φάρμακα.34 Η κατανάλωση

ΓΤ τροφίμων μπορεί επίσης να επηρεάσει και το έντερο,

όπως έδειξαν οι μελέτες σε επίμυες με τις ΓT πατάτες που

εκφράζουν την τοξίνη Bt, οι οποίες προκάλεσαν ρήξη,

δημιουργία πολλών πυρήνων, οίδημα και αύξηση της απο-

δόμησης των επιφανειακών κυττάρων του ειλεού.56 Οι ΓΤ

πατάτες που εκφράζουν την GNA προκάλεσαν αύξηση της

διαφοροποίησης στο λεπτό και στο παχύ έντερο,57 ενώ η ΓΤ

σόγια τύπου Roundup ready προκάλεσε μέτρια φλεγμονή

στο έντερο στους σολομούς.15 Η πρόσφατη έρευνα στον

τομέα της μεταφοράς γονιδίων οδήγησε στην παραγωγή

ειδών με αυξημένες ικανότητες, όπως ταχεία ανάπτυξη,

αντοχή στον παγετό, αντοχή στις παθήσεις και καλύτερο

μεταβολισμό της διατροφής που βασίζεται σε φυτικές ύλες.

Η έρευνα στον τομέα της διαγονιδιακής αυξητικής ορμόνης

έχει παρουσιάσει τη μεγαλύτερη πρόοδο,με την πατεντα-

ρισμένη παραγωγή μιας σειράς σολομού του Ατλαντικού

που μπορεί να αναπτυχθεί ταχύτατα και να κυκλοφορήσει

γρήγορα στην αλυσίδα της διατροφής. Το προϊόν αυτό,

το οποίο θα παράγει μια μεγάλη βιοτεχνολογική εταιρεία,

αναμένει την άδεια έγκρισης από τις αρχές για εμπορική

χρήση στις ΗΠΑ και στον Καναδά. Αν και η έρευνα με τα

διαγονιδιακά ασπόνδυλα ζώα βρίσκεται σε αρκετή από-

σταση από αυτήν με τα σπονδυλωτά, υπάρχουν μεγάλες

δυνατότητες για βελτιώσεις των ειδών από τις εταιρείες

μεταξύ των εμπορικών ειδών bivalve.

Οι πρόσφατες εξελίξεις περιλαμβάνουν την ανάπτυξη

επιτυχών, πατενταρισμένων μεθόδων μεταφοράς γονιδίων,

καθώς και την έρευνα της ανάπτυξης αντοχής στις παθήσεις.

Παρόλο που υπάρχουν δυνατότητες για την ανάπτυξη των

ΓΤ στις υδατοκαλλιέργειες, σημειώνεται ανησυχία σχετικά

με τις περιβαλλοντικές επιπτώσεις καθώς και τις επιπτώσεις

στην υγεία. Οι κυριότεροι προβληματισμοί περιλαμβάνουν

τη διαφυγή διαγονιδιακών ιχθύων στο φυσικό περιβάλλον,

όπου θα μπορούσαν να προκαλέσουν διαταραχή στη φυ-

σική δεξαμενή γονιδίων λόγω συμβίωσής τους με τα άγρια

είδη, και την πιθανή καταστροφική δράση της εισαγωγής

διαγονιδιακών στην ανθρώπινη και την υδατική τροφική

αλυσίδα.58 Η σύνδεση με τους επιφανειακούς υδατάνθρακες

του δωδεκαδακτύλουτων μυών επίσης αποκαλύφθηκε με

την προτοξίνη Cry1Ac των γονιδίων Cry, των συνηθέστερων

γονιδίων τερματισμού που εφαρμόζονται στις πρόσφατες

εγκεκριμένες καλλιέργειες.59 Σύμφωνα με τους Pusztai et al,34

δεδομένου ότι η διαδικασία της γενετικής τροποποίησης

οδηγεί σε τοξικότητα, ανάλογοι κίνδυνοι μπορεί να παρα-

τηρηθούν σε ζώα ή στον άνθρωπο που έχουν τραφεί με ΓΤ

σόγια, canola και καλαμπόκι για μεγάλο χρονικό διάστημα

(χρόνια ή δεκαετίες). Η χρονία φλεγμονή και η αύξηση της

διαφοροποίησης των ΓΤ φυτών στο γαστρεντερικό μπορεί

να οδηγήσουν μετά από χρόνια στην πρόκληση καρκίνου.

Όσον αφορά στην επίδραση των ΓΤ στο ήπαρ υπάρχουν

ελάχιστες μακροχρόνιες μελέτες. Έχει βρεθεί ότι η ΓΤ σόγια

μπορεί να προκαλέσει αναστρέψιμη μεταβολή της κυττα-

ρικής δομής και της λειτουργίας του ήπατος στους μυς60–62

και μεταβολές στην ιστομορφολογία63 και το πρωτεϊνικό

προφίλ του ήπατος στην πέστροφα την ιριδίζουσα.64 Επίσης,

έχουν παρατηρηθεί μεταβολές στα ηπατικά ένζυμα μετά

από κατανάλωση ωμού ρυζιού που εκφράζει τη λεκτίνη

GNA,65 ΓΤ Βt με γονίδια φυτικής εντομοκτόνου πρωτεΐνης66

και στις υποχρόνιες μελέτες τοξικότητας σε επίμυες στους

οποίους χορηγήθηκε τροφή με το ΓΤ καλαμπόκι 1507.67

Οι μεταβολές αυτές στα ηπατοκύτταρα και στα ένζυμα

μπορεί να υποδηλώνουν ηπατοκυτταρική βλάβη. Τέλος, η

κατανάλωση του καλαμποκιού Mon 863 προκάλεσε αύξηση

των τριγλυκεριδίων στους θηλυκούς επίμυες.  

4.3. Επίδρασηστο πάγκρεας

H ΓΤ σόγια επηρεάζει το πάγκρεας των μυών, στο

οποίο προκαλεί μεταβολές των παγκρεατικών εκκριτικών

κυττάρων και συγκεκριμένα μεταβολές των κυτταρικών

συστατικών, όπως αύξηση του ρυθμού σύνθεσης των

κοκκίων του ζυμογόνου, τα οποία είναι μικρότερα σε μέ-

γεθος ενώ περιέχουν χαμηλότερη ποσότητα α-αμυλάσης

από τους μάρτυρες.61 Η επίδραση αυτή της ΓΤ σόγιας

στο πάγκρεας μπορεί να έχει ως αποτέλεσμα σημαντικές

διαταραχές στο μεταβολισμό των τροφών. Ένα άλλο όρ-

γανο-στόχος ορισμένων ΓΤ καλλιεργειών είναι οι νεφροί.

Στους επίμυες που χορηγήθηκε τροφή η οποία περιείχε το

ΓΤ καλαμπόκι 150767 παρατηρήθηκε μείωση του μεγέθους

των νεφρών, ενώ η κατανάλωση του ΓΤ καλαμποκιού Mon

863 προκάλεσε ελάττωση της αποβολής του φωσφόρου

και του νατρίου των ούρων στους αρσενικούς επίμυες.

Επίσης, παρατηρήθηκαν μικρές αυξήσεις στην εμφάνιση

εστιακής φλεγμονής και στην πρόκληση σωληναριακών

εκφυλιστικών μεταβολών, χαρακτηριστικών της κλασικής

χρονίας προοδευτικής νεφροπάθειας.53 Οι επίμυες στους

οποίους χορηγήθηκε ΓΤ ρύζι παρουσίασαν αύξηση της συ-

γκέντρωσης κρεατινίνης του πλάσματος είτε λόγω κάποιας

επίδρασής του στους νεφρούς είτε λόγω της αύξησης στην

κατανάλωση νερού προκειμένου να απεκκριθεί η περίσσεια

του σιδήρου που περιέχεται στο GNA ρύζι.

 

4.4. Επίδραση σε ένζυμα και αιματολογικές

παραμέτρους

Οι σολομοί που είχαν τραφεί με ΓΤ σόγια παρουσία-

σαν υψηλότερη δραστικότητα στα ένζυμα λυσοζύμη των

νεφρών και στην όξινη φωσφατάση.15

Μεταβολές στις αιματολογικές παραμέτρους παρα-

τηρήθηκαν σε ζώα που είχαν τραφεί με ΓΤ καλλιέργειες.

Η μελέτη της Dupont σε επίμυες που είχαν τραφεί με το

ΓΤ καλαμπόκι 1507 έδειξε μείωση στον αριθμό των ερυ-

θρών αιμοσφαιρίων και στον αιματοκρίτη των θηλυκών,67

ενώ το ΓΤ καλαμπόκι Mon 863 φάνηκε να επηρεάζει την

αιμοποίηση, με λιγότερα ώριμα ερυθρά αιμοσφαίρια (δι-

κτυοερυθροκύτταρα) και μεταβολές στη βιοχημεία του

αίματος στους επίμυες.53 Τέλος, το Bt με το γονίδιο που

εκφράζει τη VIP εντομοκτόνο πρωτεΐνη προκάλεσε μείωση

των αιμοπεταλίων και του ποσοστού των μονοκυττάρων

στους θηλυκούς επίμυες και αύξηση του ποσοστού των

κοκκιοκυττάρων στους αρσενικούς επίμυες.  

4.5. Επίδραση στο ανοσοποιητικό

Όσον αφορά στην επίδραση των ΓΤ καλλιεργειών στο

ανοσοποιητικό, παρατηρήθηκε αύξηση της παραγωγής

της ειδικής cry9C IgG και IgG1 στους επίμυες και στους

μυς που είχαν τραφεί με το θερμικά κατεργασμένο ΓΤ κα-

λαμπόκι CBH351,68 η οποία, όπως έχει δειχθεί, αποδίδεται

στις ανοσολογικές ιδιότητες του γονιδίου cry.69

Η IgG του ορού επάγει την αναστολή της παρουσίασης

του αλλεργιογόνου στον ορό. Η παρουσία αυξημένων IgG

αντισωμάτωνενεργοποιεί την IgG απάντηση,70 γεγονός που

υποδηλώνει ότι έχει προκληθεί αλλεργική αντίδραση, αν και

σύμφωνα με τους Germolec et al51 η ειδική απάντηση για το

αντιγόνο IgG δεν συσχετίζεται με την κλινική αλλεργία.

Επιπλέον, το ΓΤ καλαμπόκι Mon 863 επέφερε αύξηση

των λευκών αιμοσφαιρίων στους αρσενικούς επίμυες.53 Η

υποχρόνια μελέτη της εταιρείας DuPont σε επίμυες στους

οποίους χορηγήθηκε τροφή που περιείχε ΓΤ καλαμπόκι

1507 έδειξε ότι μειώθηκε η συγκέντρωση ηωσινοφίλων

στα θηλυκά πειραματόζωα.67 Επίμυες στους οποίους χο-

ρηγήθηκε τροφή που βασιζόταν στο GNA ρύζι εμφάνισαν

διόγκωση των λεμφαδένων, μείωση του βάρους της μεσε-

ντέριας αρτηρίας και επιπλέον στα θηλυκά παρατηρήθηκε

και μείωση του βάρους των λεμφαδένων του φλοιού των

επινεφριδίων, η οποία υποδηλώνει τοξική δράση στο

ανοσοποιητικό.  

4.6. Επίδραση σε βιοχημικές παραμέτρους

Η υποχρόνια διατροφή επίμυων με GNA ρύζι είχε ωςαποτέλεσμα τη μείωση της γλυκόζης και την αύξηση των

επιπέδων της χοληστερίνης, των τριγλυκεριδίων και της

HDLD.  

4.7. Θνησιμότητα

Αυξημένη θνησιμότητα παρατηρήθηκε σε επίμυες που

είχαν τραφεί με ΓΤ ντομάτες, δεδομένου ότι οι 7 από τους

40 επίμυες στους οποίους χορηγήθηκε απεβίωσαν μέσα

σε δύο εβδομάδες, χωρίς να υπάρχει εξήγηση.34

4.8. Επιδράσεις στην ανάπτυξη και την αναπαραγωγή

Ιδιαίτερη ανησυχία υπάρχει σχετικά με την έκθεση

νεογνών και παιδιών σε ΓΤ τρόφιμα λόγω της πιθανής αυ-

ξημένης ευαισθησίας τους για την εκδήλωση ανεπιθύμητων

ενεργειών. Οι μελέτες σχετικά με αυτό το αντικείμενο είναι

ελάχιστες. Το M13DNA που χορηγήθηκε μέσω της τροφής

ανιχνεύτηκε σε διάφορα όργανα, σε έμβρυα και νεογνά

πειραματοζώων, γεγονός που υποδηλώνει πιθανή μεταφορά

μέσω του πλακούντα.71 Ξένο DNA που λαμβάνεται μέσω

της εγκύου μπορεί να θεωρηθεί ως πιθανό μεταλλαξιογόνο

για το αναπτυσσόμενο έμβρυο.

Το ποσοστό των γεννήσεων σε χοίρους που είχαν τραφεί

με ΓΤ καλαμπόκι στην Iowa παρουσίασε μείωση κατά 80%

λόγω της αυξημένης περιεκτικότητας του καλαμποκιού στο

μύκητα Fusarium,72 παρόλο που οι υπέρμαχοι της βιοτεχνο-

λογίας υποστηρίζουν ότι το καλαμπόκι Bt που εκφράζει τις

πρωτεΐνες cry είναι λιγότερο ρυπασμένο με μυκοτοξίνες

απ’ ό,τι το συμβατικό.73 Μελέτη σε επίμυες έδειξε ότι η

θνησιμότητα στα νεογνά των αρουραίων ήταν υψηλή (56%

θάνατοι), ενώ η γενιά που επέζησε παρουσίασε περιορι-

σμένη ανάπτυξη.74 Μια μελέτη σχετικά με την ανάπτυξη

εμβρύων σε επίμυες με το ΓΤ ρύζι που εκφράζει το Χa21

γονίδιο έδειξε αύξηση του σωματικού βάρους στα έγκυα

πειραματόζωα, του βάρους, του μήκους του σώματος και

του μήκους της ουράς στα έμβρυα,55 ενώ το ΓΤ ρύζι που

εκφράζει τον αναστολέα της θρυψίνης cowpea προκάλεσε

αύξηση του μήκους των αρσενικών επίμυων και του αριθμού

των ερυθρών αιμοσφαιρίων, της αιμοσφαιρίνης και των

μονοκυττάρων στους θηλυκούς επίμυες.75 Το γεγονός ότι

δεν παρατηρήθηκαν ανεπιθύμητες ενέργειες σε μια μελέτη

στην ανάπτυξη και στην αναπαραγωγή πειραματοζώων

που είχαν τραφεί με ΓΤ πατάτα στην οποία είχε εισαχθεί

το γονίδιο bar μπορεί να οφείλεται στο εξαιρετικά χαμηλό

ποσοστό ΓΤ πατάτας στη διατροφή τους, το οποίο δεν επι-

τρέπει την αποκάλυψη των ανεπιθύμητων ενεργειών.76

Τα ΓΤ τρόφιμα θα πρέπει να ελέγχονται για απρόβλε-

πτες επιδράσεις στην υγεία σε έναν ευαίσθητο πληθυσμό,

όπως αυτόν των παιδιών, γιατί η μετά τον πρώτο χρόνοκατανάλωσή τους θα είναι αναπόφευκτη. Τέλος, οι πιθανές

μακροχρόνιες επιδράσεις του Βt στην υγεία λόγω της κατα-

νάλωσης προϊόντων που προέρχονται από φυτά ανθεκτικά

στο Bt έχει αποτελέσει αντικείμενο συζητήσεων. Σύμφωνα

με τους Betz et al,77 το Bt έχει χρησιμοποιηθεί εδώ και 40

χρόνια χωρίς να προκαλεί ανεπιθύμητες ενέργειες. Ωστόσο,

οι συγγραφείς παραβλέπουν τη διαφορά ότι στα ΓΤ τρόφι-

μα το Bt δεν αποδομείται μέσα στο φυτό, με αποτέλεσμα

τόσο τα πειραματόζωα όσο και ο άνθρωπος να μπορεί να

εκτεθούν σε αυτή την τοξίνη.78

 

4.9. Γονιδιοτοξικότητα

Ο έλεγχος της τοξικότητας της ΓΤ γλυκιάς πιπεριάς (sweet

pepper) και της ντομάτας που φέρει αντοχή στο μωσαϊκό

ιό του αγγουριού έδειξε ότι δεν έχει γονιδιοτοξικότητα.79

Ωστόσο, η χρήση λυοφιλοποιημένου αντί μη επεξεργα-

σμένου (ωμού) ΓΤ τροφίμου σε αυτή τη μελέτη μπορεί να

μεταβάλλει την τοξικότητα, λόγω δομικών διαφορών μετά

από τη λυοφιλοποίηση.

Η αρχή του Pusztai της χρήσης πειραματοζώων με

αποδεκτή απόκλιση αρχικού βάρους πριν από την έναρξη

του πειράματος θα πρέπει να υιοθετηθεί, ώστε να μπορεί

να αξιολογηθεί η τοξικότητα.80 Τα αποτελέσματα από τις

περισσότερες μελέτες των ΓT τροφίμων δείχνουν ότι τα

τρόφιμα αυτά μπορεί να προκαλέσουν τοξική δράση στο

πάγκρεας, το ήπαρ και τους νεφρούς και να μεταβάλλουν

τις αιματολογικές, τις βιοχημικές και τις ανοσολογικές παρα-

μέτρους. Η σημασία των ανωτέρω μεταβολών αναμένεται

να λυθεί με μελέτες χρονίας τοξικότητας.

Γενετική τροποποίηση δεν έχουν υποστεί μόνο τα φυτά

αλλά και τα ζώα. Επίσης, συζητούνται τα προβλήματα που

μπορεί να προκύψουν από την κατανάλωση αυτών των

προϊόντων.

 

5. ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΗΣ ΧΟΡΗΓΗΣΗΣ

ΑΝΑΣΥΝΔΥΑΣΜΕΝΗΣ ΑΥΞΗΤΙΚΗΣ ΟΡΜΟΝΗΣ

ΤΩΝ ΒΟΟΕΙΔΩΝ (rbGH) ΣΤΑ ΖΩΑ

 

Η χρήση rbGH στις γαλακτοφόρες αγελάδες, με σκοπό

την αύξηση της παραγωγής γάλακτος, έχει προκαλέσει αρ-

κετή διχογνωμία. Τα συχνά προβλήματα υγείας που μπορεί

να εμφανιστούν στις αγελάδες από τη χρήση rbGH, όπως

η μαστίτιδα που αντιμετωπίζεται με χρήση αντιβιοτικών,

πιθανόν να οδηγήσουν σε αύξηση των υπολειμμάτων

αντιβιοτικών στο γάλα.81 Άλλες ανεπιθύμητες ενέργειες

που έχουν παρατηρηθεί σε βοοειδή τα οποία ελάμβαναν

rbGH είναι χωλότητα, υποκλινική κέτωση, αύξηση της

απώλειας εμβρύων και των αποβολών, μείωση του τελικού

ποσοστού εγκυμοσύνης, καθώς και μείωση του ποσοστούτων γεννήσεων.82 Θα πρέπει να αναφερθεί ότι χωλότητα έχει

επίσης παρατηρηθεί σε διαγονιδιακούς χοίρους γενετικά

τροποποιημένους, που μεταφέρουν γονίδια της ανθρώπινης

και της βόειας αυξητικής ορμόνης.83

5.1. Πιθανοί κίνδυνοι για την ανθρώπινη υγεία

από την κατανάλωση γάλακτος από βοοειδή

στα οποία έχει χορηγηθεί rbGH

H κατανάλωση IGF-I γάλακτος από βοοειδή στα οποία

έχει χορηγηθεί rbGH προκαλεί αύξηση του αυξητικού πα-

ράγοντα IGF-I στον άνθρωπο, δεδομένου ότι ο IGF-I δεν

καταστρέφεται με την πέψη.84 Η χορήγηση μη συνδεδεμένου

με πρωτεΐνες IGF-I σε μελέτες διατροφής στους επίμυες

επιχορηγούμενες από τη Monsanto και την Elanco είχε

διφορούμενα αποτελέσματα, αφού δεν χορηγήθηκε ο IGF-I

με τις συνδετικές πρωτεΐνες, οι οποίες είναι ανθεκτικές στις

όξινες συνθήκες του στομάχου και εμποδίζουν τον IGF-I να

διασπαστεί στο στόμαχο.85 Επιπρόσθετα, η παρουσία της

καζεΐνης, βασικής πρωτεΐνης του γάλακτος, προστατεύει

τον παράγοντα IGF-I από την πέψη και από τη ρυθμιστι-

κή δράση του γάλακτος.86 Ακόμη, τα αποτελέσματα της

μελέτης της Monsanto σε επίμυες για 90 ημέρες, που είχε

δείξει ότι η rbGH δεν είναι δραστική όταν ληφθεί από το

στόμα, επανεξετάστηκαν και βρέθηκε ότι η rbGH απορ-

ροφάται χωρίς να διασπαστεί από το γαστρεντερικό.84 Η

πλήρης σημασία της ανθρώπινης έκθεσης στον rbGH και

στον IGF-I δεν είναι ακόμη γνωστή, ιδιαίτερα για τα νεο-

γνά του υποπληθυσμού που διατρέχει και το μεγαλύτερο

κίνδυνο.87 Σύμφωνα με τον Chan,88 ένα μέρος τουλάχιστον

του απορροφημένου IGF-I μπορεί να διεγείρει αποτελε-

σματικά τη διαφοροποίηση των καρκινικών κυττάρων. Η

αύξηση των επιπέδων του IGF-I στον άνθρωπο μπορεί να

οδηγήσει σε αύξηση του ποσοστού καρκίνου στο κόλον,

το μαστό και τον προστάτη, λόγω διέγερσης των ≪ανενερ-

γών≫ αναπτυσσόμενων καρκινικών κυττάρων, τα οποία

εμφανίζονται σε ένα ηλικιωμένο άτομο και που έχουν ως

αποτέλεσμα οπωσδήποτε την εκδήλωση του καρκίνου σε

μεγάλη ηλικία. Από την άλλη πλευρά, σύμφωνα με τον FDA,

η πιθανότητα αυτή δεν υφίσταται, επειδή η οποιαδήποτε

αύξηση του IGF-I στο γάλα είναι πολύ χαμηλότερη από τη

φυσιολογική ποσότητα IGF-I που παράγει ο οργανισμός. Οι

προβληματισμοί αυτοί για την κατανάλωση γάλακτος που

προέρχεται από αγελάδες στις οποίες έχει χορηγηθεί rbGH

μπορεί να μεταφερθούν και σε άλλα ζώα, όπως ο χοίρος

που εκφράζει την ανθρώπινη GH, ο χοίρος στον οποίο

έχει χορηγηθεί ανασυνδυασμένη χοίρεια σωματοτροπίνη

(rbST) και ο GH διαγονιδιακός σολομός. Οι διαγονιδιακοί

χοίροι που εκφράζουν την ανθρώπινη GH παρουσίασαν

σημαντικές επιδράσεις στο ρυθμό ανάπτυξης και στη

σύνθεση του σώματος, ενώ εμφάνισαν και σοβαρές ανεπι-θύμητες ενέργειες, οι οποίες οφείλοντα στην έκφραση των

αυξημένων επιπέδων GH.83 Οι επανειλημμένες χορηγήσεις

rpST στους χοίρους μπορεί να μεταβάλλουν το λιπιδιακό

προφίλ με μηχανισμό ανάλογο με εκείνο της GH στους

διαγονιδιακούς χοίρους.89

6. GH ΔΙΑΓΟΝΙΔΙΑΚΟΙ ΙΧΘΥΕΣ

Αν και υπάρχουν μελέτες που αφορούν στην επίδραση

της χορήγησης ΓΤ τροφής στα πουλερικά και στα βοοει-

δή,30,31 υπάρχουν μόνο δύο αναφορές για την επίδρασή της

σε ιχθύς.90,91 Και στις δύο αυτές αναφορές διερευνήθηκε

η επίδραση της ΓΤ τροφής στα γατόψαρα (catfish) όσον

αφορά στην επίδραση στο τελικό βάρος του ιχθύος και

σε άλλες φυσιογνωμικές παραμέτρους. Τα αποτελέσματά

τους ήταν παρόμοια, δεδομένου ότι η διατροφική αξία

της ΓΤ σόγιας και της συμβατικής σόγιας δεν βρέθηκαν να

έχουν διαφορές. Μια πιο πρόσφατη μελέτη εστιάστηκε (α)

στην τύχη επιλεγμένων θραυσμάτων DNA από ΓΤ σόγια

που χορηγήθηκε στους ιχθύς –το 17,2% της διατροφής

των ιχθύων αντικαταστάθηκε από ΓΤ σόγια– και της επι-

βίωσής τους μέσα από το γαστρεντερικό σωλήνα αυτών

και (β) στην πιθανότητα ανίχνευσης DNA σε διάφορα είδη

ιστών από τους ιχθύς.92 Οι διαγονιδιακές αλληλουχίες –120

και 195 bp– καθώς και το γονίδιο της λεκτίνης (180 bp)

περιέχονταν στη ΓΤ σόγια. Ωστόσο, στο γαστρεντερικό

σωλήνα των ιχθύων μόνο το μικρό θραύσμα DNA (120

bp) μπορεί να ανιχνευτεί στο περιεχόμενο του στομάχου,

στον πυλωρό και σε τμήματα του εντέρου. Δεν ανιχνεύτηκε

διαγονιδιακό ή συμβατικό DNA σόγιας στο ήπαρ, στους

μυς ή στον εγκέφαλο των ιχθύων. Το όριο ευαισθησίας της

μεθόδου ήταν 20 αντίγραφα. Τα ευρήματα των ανωτέρω

μελετών υποδηλώνουν ότι αν και οι διαγονιδιακές αλλη-

λουχίες της ΓΤ σόγιας μπορεί να επιβιώσουν μέσα από το

γαστρεντερικό σωλήνα, δεν μπορεί να ανιχνευτούν στους

ιστούς των ιχθύων.93

Ωστόσο, όταν το γονίδιο της αυξητικής ορμόνης GH

των ιχθύων εισήχθη στο σολομό, μελέτες έδειξαν ότι η

συγκέντρωση της GH μπορεί να αυξηθεί μέχρι και 40 φορές,

να οδηγήσει σε διόγκωση του κρανίου και να διαταράξει

τη διατροφή του σολομού και την αναπνοή.94 Θα πρέπει

να διεξαχθούν πειράματα σε ζώα, στα οποία η διατροφή

να περιλαμβάνει GH διαγονιδιακό σολομό και άλλους GH

διαγονιδιακούς ιχθύς, ώστε να ελεγχθεί το ενδεχόμενο η

κατανάλωση GH διαγονιδιακών ιχθύων που εκφράζουν

υψηλά επίπεδα GH να αυξάνει τα επίπεδα IGF-I και να

οδηγεί σε ανάλογους και αντίστοιχους κινδύνους για την

υγεία, όπως αυτούς που προκαλεί η κατανάλωση rbGH

γάλακτος. Θα πρέπει να τονιστεί ότι, όπως ισχύει και με το

γάλα, υπάρχει πιθανότητα η παρουσία άλλων πρωτεϊνών

στους ιστούς των ιχθύων να προστατεύει τον IGF-I από την

πέψη, γεγονός που παραμένει προς απόδειξη από μελέτες

σε πειραματόζωα.

7. ΓΕΝΕΤΙΚΑ ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΜΕΝΟΙ ΧΟΙΡΟΙ

Το πείραμα των Saeki et al95 με χοίρους οι οποίοι εκφρά-

ζουν το γονίδιο του ενζύμου desaturase που περιέχεται στο

σπανάκι, όπου μετατρέπει το κορεσμένο λιπαρό λινολεϊκό

οξύ σε ακόρεστο λινολεϊκό οξύ, οδήγησε σε αύξηση της

θνησιμότητας στα έγκυα πειραματόζωα και στην F1 γενιά.

Η αυξημένη θνησιμότητα μπορεί να οφείλεται στη διαδικα-

σία της τυχαίας ενσωμάτωσης, όπου το γονίδιο μπορεί να

εισαχθεί και να προκαλέσει βλάβη σε οποιαδήποτε ενεργό

θέση του γονιδίου (insertional μεταλλαξιογένεση), ή στη

σημαντική μεταβολή του λιπιδιακού προφίλ του εμβρύου

που προκαλεί το διαγονίδιο. Το έμβρυο του χοίρου είναι

μοναδικό στο υψηλό επίπεδο ενδοκυττάριων λιπιδίων, το

οποίο συσχετίζεται με την ευαισθησία του έναντι της ψύξης

ή της in vitro παραγωγής.96 Επικρατεί η άποψη ότι ανάλογη

τοξικότητα μπορεί να προκληθεί εάν στους έγκυους χοί-

ρους χορηγηθεί μόνο η νέα πηγή γ-λινολεϊκού οξέος που

λαμβάνεται από διαγονιδιακή ελαιοκράμβη ή από οποια-

δήποτε άλλη τροποποιημένη καλλιέργεια, δεδομένου ότι

τροποποιεί το ποσοστό των 18:2n-6 λιπαρών οξέων στο

ήπαρ.97 Η οποιαδήποτε μεταβολή του λιπιδιακού προφίλ

του ήπατος μπορεί να οδηγήσει επίσης σε μεταβολές στο

μεταβολισμό, με απρόβλεπτες συνέπειες.

8. ΗΘΙΚΑ ΔΙΛΗΜΜΑΤΑ

Ο παρατεταμένος σκεπτικισμός των Ευρωπαίων απέ-

ναντι στην αγρο-τροφική βιοτεχνολογία και οι συνεχείς

συγκρουόμενες απόψεις σχετικά με την εμπορευματοποί-

ηση των διαγονιδιακών αγρο-τροφικών προϊόντων είναι

ενδεικτικές μιας συνεχιζόμενης κρίσης σχετικής με τη

νομιμότητά τους. Το στίγμα της αγρο-τροφικής βιοτεχνο-

λογίας και των προϊόντων της θα μπορούσε να ερμηνευτεί

ως εύρωστη κοινωνική αποδοκιμασία. Σηματοδοτεί την

έλλειψη εμπιστοσύνης στα ερευνητικά ιδρύματα και στα

συστήματα εμπειρογνωμόνων και απηχεί την αντίδραση

της κοινωνίας στην παρουσία του πολύπλοκου θέματος

των ΓΤ οργανισμών ως απλού επιστημονικού προβλήματος

αξιολόγησης του κινδύνου. Κατά συνέπεια, η μετακίνηση

από την επιστημονική θέση σε μια περισσότερο εύρωστη

κοινωνική θέση απαιτεί προσοχή και κοινωνικοηθικά θέματα

με έναν περισσότερο λογικό τρόπο, ενώ η προσπάθεια

κατανόησης των διαφορετικών θέσεων στο διάλογο για

τα ΓΤ τρόφιμα συζητείται ακόμη. Θα ήταν ενδιαφέρον να

δούμε αν οι νέες αντιπαραθέσεις στον τομέα αυτόν –που  πυροδοτούνται, για παράδειγμα, από τη ρύπανση συμ-

βατικών τροφίμων με ΓΤ τρόφιμα ή με ιχνοποσότητες μη

αποδεκτών διαγονιδιακών συμβάντων– θα δείξουν πώς

θα αντιμετωπιστούν αυτές και θα αναπτυχθούν στο όλο

κοινωνικό κλίμα που έχει δημιουργηθεί γύρω από τα ΓΤ,

πώς αυτές θα ερμηνευτούν και πώς θα οδηγήσουν σε νέες

ρυθμίσεις στην ήδη υπάρχουσα νομοθεσία σχετικά με τις

ΓΤ καλλιέργειες.98,99

9. ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ

Από την ανασκόπηση των δοκιμασιών τοξικότητας

των ΓΤ τροφίμων πιθανόν κάποιος να διαπιστώσει ότι, αν

και η τοξικότητα μπορεί να προσδιοριστεί, η διάρκεια της

έκθεσης είναι πολύ μικρή ώστε να εκτιμηθούν πλήρως οι

οποιεσδήποτε διαταραχές σε βιοχημικές παραμέτρους και

να υπάρχουν παθολογικά ευρήματα μέσα στον περιορισμένο

χρόνο της υποχρόνιας έκθεσης των πειραματοζώων. Ακόμη,

θα πρέπει να αυξηθεί ο αριθμός των πειραματοζώων που

χρησιμοποιούνται στις δοκιμασίες τοξικότητας. Οι δοκιμασίες

τοξικότητας των ΓΤ τροφίμων πρέπει να ακολουθούν τις

οδηγίες που ισχύουν για τις δοκιμασίες τοξικότητας των

φαρμάκων. Θα πρέπει να τονιστεί ότι τα ΓΤ τρόφιμα πρέπει

να εξεταστούν ακόμα πιο προσεκτικά από τα φάρμακα και

με περισσότερες δοκιμασίες, προκειμένου να μελετηθεί

η πιθανή τοξικότητά τους και να είναι εφικτή η εξαγωγή

σωστών συμπερασμάτων, δεδομένου ότι πρόκειταινα

καταναλωθούν από κάθε άνθρωπο. Θα πρέπει επίσης να

διεξαχθούν δοκιμασίες, όπως αυτές του προσδιορισμού

της μεταλλαξιογόνου και της καρκινογόνου δράσης. Τέ-

λος, η επαγρύπνηση για πιθανή εμφάνιση αλλεργιών

μετά από την κυκλοφορία του ΓΤ τροφίμου, ιδιαιτέρα σε

ομάδες υψηλού κινδύνου, όπως τα νεογνά και τα άτομα σε

οικογένειες με ιστορικό ατοπικής δερματίτιδας, πρέπει να

αποτελεί μέρος της συνολικής στρατηγικής ελέγχου των

αλλεργιών που μπορεί να προκαλέσουν τα ΓΤ τρόφιμα.

Η αξιολόγηση της πρωτεϊνικής αλλεργιογόνου δράσης

στον άνθρωπο οφείλει να περιλαμβάνει και μελέτες σε

εθελοντές όχι μόνο με ιστορικό αλλεργίας, αλλά και με

ιστορικό ανοσοκαταστολής. Η χρήση ανασυνδυασμένης

GH σε ζώα, όπως τα βοοειδή, ή η έκφραση GH σε ζώα,

όπως ο σολομός, πρέπει να επανεξεταστεί γιατί μπορεί

να προάγει τον καρκίνο.

Τα αποτελέσματα από τις περισσότερες, αν και ελά-

χιστες, υπάρχουσες μελέτες που έχουν διεξαχθεί με τα

ΓΤ τρόφιμα δείχνουν ότι τα τρόφιμα αυτά μπορεί να

μεταβάλλουν τις αιματολογικές, τις βιοχημικές και τις

ανοσολογικές παραμέτρους. Οι επιπτώσεις που μπορεί

να έχουν οι ανωτέρω μεταβολές στην ανθρώπινη υγεία

παραμένουν άγνωστες.

Τα προαναφερθέντα αποτελέσματα από τις παραπάνω

μελέτες δείχνουν ότι αρκετά από τα ΓΤ τρόφιμα έχουν

κοινή τοξική δράση. Κατά συνέπεια, πρέπει να διεξαχθούν

συμπληρωματικές μελέτες προκειμένου να ανευρεθεί ο

κοινός μηχανισμός δράσης τους. Μικρές ποσότητες DNA

που έχουν ληφθεί μέσω της ΓΤ τροφής μπορεί να μη διασπα-

στούν με τη διαδικασία της πέψης και υπάρχει πιθανότητα

το DNA αυτό είτε να εισέλθει στην κυκλοφορία είτε να

απεκκριθεί, ιδιαίτερα σε άτομα με διαταραχές της πέψης

ως αποτέλεσμα μιας χρονίας πάθησης του γαστρεντερικού

ή με ανοσοανεπάρκεια. Σήμερα, καταβάλλονται εντατικές

προσπάθειες από την επιστημονική κοινότητα ώστε να

μπορέσουν να γίνουν κατανοητές και να προβλεφθούν

οι πιθανές συνέπειες των ΓΤ τροφίμων για τον άνθρωπο,

τα ζώα και το περιβάλλον. Ωστόσο, θα απαιτηθούν πολλά

χρόνια προσεκτικής και ανεξάρτητης έρευνας στα πειρα-

ματόζωα, καθώς και η διεξαγωγή κλινικών μελετών σε

εθελοντές, ώστε να είναι εφικτή η πραγματοποίηση του

παραπάνω στόχου.

Copyright

© Athens Medical Society

www.mednet.gr/archives

ARCHIVES OF HELLENIC MEDICINE: ISSN 11-05-3992

alttherapy

....Οι διαχειριστές του katohika.gr διατηρούν το δικαίωμα τροποποίησης ή διαγραφής σχολίων που περιέχουν υβριστικούς – προσβλητικούς χαρακτηρισμούς.



Απαγορεύεται η δημοσίευση συκοφαντικών ή υβριστικών σχολίων.Σε περίπτωση εντοπισμού τέτοιων μηνυμάτων θα ακολουθεί διαγραφή